RC ve ArduPilot sözlüğü
RC pilotlarının, uçak yapanların ve ArduPilot kullanıcılarının sürekli kullandığı kelimeler, kanatçıktan QuadPlane'e kadar kısaca açıklandı. Maddelerin çoğunda, o terimin işine yaradığı bir rehbere bağlantı var. Terimleri, aramada karşına en çok çıkacak İngilizce adlarıyla yazdık; Türkçe karşılığı açıklamanın başında.
- Aileron
- Kanatçık. Kanatların arka kenarındaki, ters yönde oynayarak uçağı yatıran menteşeli yüzeyler. Sağ çubuğu sağa ittiğinde sağ kanatçık kalkar, sol kanatçık iner.
- Elevator
- İrtifa dümeni. Yatay kuyruktaki menteşeli yüzey; burnu yukarı ya da aşağı çevirir. Çubuğu kendine çektiğinde irtifa dümeni kalkar, burun da kalkar.
- Rudder
- İstikamet dümeni. Dikey kuyruktaki menteşeli yüzey; burnu sola ya da sağa çevirir. Dönüşleri düzgün almak, yan rüzgârı düzeltmek ve yerde yön vermek için kullanılır.
- Throttle
- Gaz. Motorun gücünü ayarlar. RC kumandada gaz çubuğu bıraktığın yerde kalır; çoğu oyun kolunda ise yayla ortaya döner.
- AETR
- Kanal sırası: 1. kanalda kanatçık, 2'de irtifa dümeni, 3'te gaz, 4'te istikamet dümeni. EdgeTX ve OpenTX kumandalarda varsayılan sıra budur. Devamı
- TAER
- Gazın 1. kanalda olduğu kanal sırası; sonra kanatçık, irtifa dümeni ve istikamet dümeni gelir. Spektrum kumandalarda varsayılan sıra budur. AETR bekleyen bir simülatör, sen kanalları yeniden eşleyene kadar çubukları yanlış yere bağlar. Devamı
- CG (center of gravity)
- Ağırlık merkezi. Uçağın denge noktası. Yapım kılavuzları, kanadın ön kenarından başlayarak ölçülen bir CG aralığı verir. CG'nin kuyruğa kayması, ilk uçuşta uçak kırmanın klasik nedenidir. Devamı
- Stall
- Türkçede de genelde stall denir (perdövites). Kanadın hücum açısı çok büyüyünce hava kanada yapışık kalamaz, taşıma birden düşer ve bir kanat ya da burun aşağı düşer. Kurtarmak için çubuğu kendine çekmeyi bırak, gaz ver, kanatları düzle. Devamı
- Stall speed
- Stall hızı. Uçağın düz uçuşta tutunabildiği en düşük hız. Ağırlık arttıkça ve dönüşlerde yükselir. Fly Before'un Atölye ekranı bunu Yavaş uçuş göstergesinde gösterir. Devamı
- Wing loading
- Kanat yüklemesi. Ağırlığı kanat alanına böl; çoğunlukla oz/ft² ya da g/dm² olarak verilir. Kanat yüklemesi ne kadar yüksekse stall hızı da iniş hızı da o kadar yüksek olur.
- Thrust-to-weight ratio
- İtki/ağırlık oranı. Motorun yerde ürettiği itkiyi uçuş ağırlığına böl. Oran 1:2 civarındaysa uçak sakin seyreder; 1:1'i geçerse dikine tırmanabilir. Fly Before'un Atölye ekranı bunu Güç göstergesinde gösterir. Devamı
- Expo (exponential)
- Çubuğun orta bölgesindeki tepkiyi yumuşatan, uçlarda ise tam hareketi koruyan kumanda ayarı. Kumandada ayarladıysan, kumandayı joystick olarak okuyan simülatör de bu yumuşatılmış çıkışı alır. Devamı
- Dual rates
- Çift oran (rate). Bir anahtarla dümenlerin en yüksek hareketini kısmak; örneğin düşük oranda %60. İlk uçuşta ve yeni başlayanlarda düşük oran sık kullanılır.
- Trim
- Bir kumanda kanalının orta noktasına yapılan küçük kaydırma. Böylece çubuklara dokunmadığında uçak düz ve dengeli uçar.
- Failsafe
- Sinyal kaybı güvenliği. Kumanda bağlantısı koptuğunda alıcının ya da uçuş kontrol kartının ne yapacağını belirler: son konumu korur, gazı keser ya da ArduPilot'ta RTL gibi bir moda geçer. İlk uçuştan önce ayarla ve dene. Devamı
- RTL (return to launch)
- Eve dönüş (return to launch). Belirlediğin irtifaya tırmanan, kalkış noktasına dönen ve üstünde daire çizen bir ArduPilot modu. Devamı
- FBWA (fly by wire A)
- Yarı destekli uçuş modu (fly by wire A). ArduPilot'un uçak modlarından biri: çubuklar sınırlar içinde yatış ve burun açısı ister, bıraktığında uçak kendini düzler. Gazı sen yönetirsin. Devamı
- MANUAL
- ArduPilot'un, çubuk hareketlerini hiçbir dengeleme yapmadan doğrudan servolara ileten modu.
- LOITER
- ArduPilot uçak modlarından biri: uçak bulunduğu irtifada bir noktanın çevresinde daire çizer.
- AUTO
- ArduPilot'un yüklediğin görevi uçtuğu mod: görev noktaları, kalkış, iniş ve diğer komutlar. Devamı
- QHOVER
- ArduPilot QuadPlane modlarından biri: uçak kaldırma motorlarıyla askıda durur ve yüksekliği korur, konumu sen elle yönetirsin. Devamı
- QLOITER
- Askıda durup GPS ile konumunu koruyan QuadPlane modu. Devamı
- QRTL
- Eve dönüp dikey inen QuadPlane modu (QuadPlane'in eve dönüşü). Devamı
- QLAND
- Bulunduğu yerde alçalıp dikey inen QuadPlane modu. Devamı
- QuadPlane
- ArduPilot'un, dikey kalkış ve iniş için kaldırma motorları da olan sabit kanatlı uçaklara verdiği ad. Askıyı, geçişi ve ileri uçuşu QuadPlane kodu yönetir. Devamı
- Tilt-rotor
- Türkçede de genelde tilt-rotor denir (eğilebilir rotor). Bazı motorların askıda dikey, ileri uçuşta yatay durduğu bir VTOL düzeni. Devamı
- Transition
- Geçiş. Askıdan, kanadın taşıdığı ileri uçuşa geçmek ya da tersini yapmak. Kanat uçağı taşıyabilsin diye uçağın önce yeterli hava hızı kazanması gerekir. Devamı
- SITL (software in the loop)
- Gerçek otopilot yazılımını bilgisayarda bir program olarak çalıştırmak. Sensör verisini simülatör verir, servo çıkışlarını da simülatör alır. Devamı
- MAVLink
- ArduPilot ve PX4'ün yer istasyonlarıyla, yardımcı bilgisayarlarla ve diğer araçlarla konuşmak için kullandığı mesajlaşma protokolü.
- Ground control station (GCS)
- Yer kontrol istasyonu. Otopilotu izlemek ve yönetmek için kullanılan yazılım: harita, telemetri, görev ve parametreler burada. QGroundControl ve Mission Planner örnektir.
- QGroundControl
- ArduPilot ve PX4 için ücretsiz, açık kaynaklı bir yer kontrol istasyonu. macOS, Windows, Linux, Android ve iOS'ta çalışır. Devamı
- Parameter
- Parametre. Otopilotun içinde saklanan, adı olan bir ayar; örneğin RTL_ALTITUDE. ArduPlane'de bin küsurdan fazla parametre var. Yer istasyonları bunları okur ve yazar.
- OSD (on-screen display)
- Ekran üstü gösterge (on-screen display). FPV görüntüsünün üzerine yazılan uçuş bilgisi: pil, irtifa, hız, mod, eve dönüş oku ve uyarılar. Devamı
- RSSI
- Alınan sinyal gücü göstergesi (received signal strength indication). Kumanda sinyalinin alıcıya ne kadar güçlü ulaştığını gösterir. Devamı
- Link quality (LQ)
- Bağlantı kalitesi. Kontrol paketlerinin ne kadarının sağlam ulaştığını gösterir. Yaklaşan bir sinyal kaybını çoğu zaman RSSI'dan daha iyi haber verir. Devamı
- EdgeTX
- RC kumandalar için açık kaynaklı yazılım. RadioMaster, Jumper, BetaFPV ve başka kumandalarda kullanılır. OpenTX'ten çıkmıştır. Devamı
- USB joystick (HID)
- Kumandanın bilgisayara kendini standart bir oyun kolu olarak tanıttığı USB modu. macOS'ta sürücü gerekmez. Devamı
- Maiden
- İlk uçuş. Bir uçağın ilk kez havalandığı uçuş. Devamı
- Dead-stick landing
- Motorsuz iniş. Motor durmuşken, planlı bir süzülüşle sahaya inmek. Çalışılması gereken temel bir beceridir. Devamı
- Crosswind
- Yan rüzgâr. Pistin enine esen rüzgâr. İnişte uçağın yana kaymaması için düzeltme yapman gerekir. Devamı
- Thermal
- Termik. Yükselen sıcak hava sütunu. Planörler ve motorlu planörler termikten faydalanıp motoru çalıştırmadan irtifa kazanır.
- Kv
- Fırçasız motorun hız sabiti: volt başına yüksüz devir sayısı (rpm). Kv'si yüksek motor aynı pille daha hızlı döner ve daha küçük pervanelere uygundur. Devamı
- mAh
- Miliamper saat; pilin kapasitesi. 2200 mAh'lik pil, kuramda bir saat boyunca 2,2 A verebilir.
- C rating
- C değeri. Bir LiPo pilin sürekli verebileceği en yüksek akımı, kapasitesinin katı olarak gösterir. Üreticilerin yazdığı C değerleri çoğu zaman iyimserdir.
- ESC (electronic speed controller)
- Elektronik hız kontrolcüsü. Gaz sinyaline göre fırçasız motora pilden akım verir. Akım değeri, motorun çekeceği en yüksek akımdan büyük olmalı. Devamı
Fly Before: RC Flight Simulator, RC uçak ve VTOL uçurmak için yazılmış bir Mac uygulaması (Apple Silicon). Gerçek ArduPilot'u ücretsiz ArduPilot ek paketiyle tek tıkla çalıştırır. Bir kere ödenir; henüz satışta değil.
Kaynaklar
- ArduPilot Plane uçuş modları: ardupilot.org/plane/docs/flight-modes.html
- ArduPilot QuadPlane: ardupilot.org/plane/docs/quadplane-support.html
- ArduPilot SITL: ardupilot.org/dev/docs/sitl-simulator-software-in-the-loop.html
- MAVLink: mavlink.io; QGroundControl: qgroundcontrol.com; EdgeTX: edgetx.org